برخلاف تصور رایج، طلای خالص اکسید نمیشود؛ اما عیارهای پایینتر (مانند طلای ۱۸ عیار) به دلیل وجود فلزاتی نظیر مس و نقره در آلیاژ خود، در مجاورت هوا و رطوبت واکنش نشان داده و تیره میشوند. علاوهبر این تغییر رنگ شیمیایی، بهمرور زمان لایهای از چربی پوست و مواد آرایشی روی سطح طلا مینشیند که مانع بازتاب نور شده و درخشش آن را میگیرد. بنابراین، تمیز کردن طلا هم برای زیبایی و هم برای حفظ کیفیت آن ضروری است. در این مقاله با آموزش روشهای ایمن جرم گیری طلا و براق کردن آن در خانه، تکنیکهای غلط و آسیبزا را نیز بررسی خواهیم کرد.
بهترین روش تمیز کردن طلا در خانه چیست؟
ایمنترین و موثرترین راهکار برای تمیز کردن طلا در خانه، استفاده از آب ولرم و مایع ظرفشویی است. برخلاف شویندههای شیمیایی قوی که باعث خوردگی فلزات پایه در آلیاژ طلا میشوند، مایع ظرفشویی بدون ایجاد واکنش شیمیایی مخرب، پیوندهای مولکولی چربی و آلودگی را میشکند.
این روش به دلیل ماهیت خنثی بودن، برای اکثر قطعات طلا حتی جواهرات نگیندار، مناسب است و ریسک آسیب فیزیکی یا تغییر رنگ را به صفر میرساند.
| نوع ابزار | موارد مجاز | موارد غیرمجاز | علت |
| شوینده | مایع ظرفشویی ملایم | سفیدکننده (وایتکس)، آمونیاک | واکنش شیمیایی با مسِ موجود در آلیاژ و شکنندگی طلا |
| برس | مسواک نرم، قلممو | مسواک زبر، اسکاچ | ایجاد خشهای فیزیکی و از بین بردن لایه پولیش |
| خشککن | پارچه نخی، دستمال مایکروفایبر | دستمال کاغذی، حوله زبر | وجود الیاف سلولزی ساینده در دستمال کاغذی |
| دمای آب | آب ولرم | آب جوش | شوک حرارتی و خطر شکستن سنگهای قیمتی |
مراحل گامبهگام شستشوی طلا با مایع ظرفشویی
قبل از آموزش تمیز کردن طلا در خانه، باید اشاره کنیم که این مراحل را هم برای طلای سفید و هم طلای زرد میتوانید انجام دهید. تنها تفاوت، این است که طلای سفید بهدلیل داشتن یک لایه روکش رودیوم، نسبت به سایش حساستر از طلای زرد است و هنگام تمیز کردن آن، باید فشار کمتری وارد کنید.
برای براق کردن طلا، مراحل زیر را دنبال کنید:
- ساخت محلول پاککننده: ابتدا در یک کاسه کوچک، مقداری آب ولرم بریزید و چند قطره مایع ظرفشویی به آن اضافه کنید. استفاده از آب جوش اکیدا ممنوع است؛ زیرا شوک حرارتی ناشی از آن میتواند باعث ایجاد ترک در سنگهای قیمتی یا شل شدن چسب نگینها شود.
- خیساندن طلا: طلاها را به آرامی درون محلول قرار داده و اجازه دهید به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه باقی بمانند. این زمان مکث بسیار مهم است؛ زیرا آب و صابون در این فاصله به منافذ ریز نفوذ کرده و جرمهای سختشده را نرم میکنند. در نتیجه، نیازی به سایش فیزیکی محکم نخواهد بود.
- برس کشیدن: پس از خیس خوردن طلا، با استفاده از یک مسواک نرم، تمام سطوح طلا، بهویژه شیارها و زیر نگینها را به آرامی تمیز کنید. توجه داشته باشید که استفاده از مسواکهای زبر باعث ایجاد خطوخش روی سطح طلا میشود.
- آبکشی نهایی: طلاها را زیر جریان ملایم آب ولرم بگیرید تا تمام کف و آلودگیها خارج شوند. حتما درپوش سینک را بگذارید یا طلاها را درون یک صافی قرار دهید تا خطر سقوط آنها در لوله فاضلاب وجود نداشته باشد.
- خشک کردن: در مرحله آخر برای براق کردن طلا، آن را با یک پارچه نخی نرم و بدون پرز (مانند دستمال عینک) به آرامی خشک کنید. هرگز از دستمال کاغذی استفاده نکنید؛ زیرا الیاف آن ساینده هستند و میتوانند روی سطح صیقلی طلا خش بیندازند. اجازه دهید طلا قبل از استفاده کاملا در هوای آزاد خشک شود تا رطوبت باقیمانده باعث ایجاد لک نشود.
نکته: اگر طلای سفید دارید که زرد یا کدر شده، با شستشوی خانگی مثل روز اول نمیشود. این تغییر رنگ نشاندهنده از بین رفتن روکش است و باید برای آبکاری مجدد به کارگاه طلاسازی سپرده شود.
آیا استفاده از جوش شیرین و سرکه برای براق کردن طلا مجاز است؟
استفاده از ترکیب جوش شیرین و سرکه برای براق کردن طلا، ریسک بالایی دارد و توصیه نمیشود. خاصیت اسیدی سرکه میتواند به بافت سنگهای متخلخل و ارگانیک (مانند مروارید، فیروزه و اوپال) آسیب جدی برساند و سطح آنها را در خود حل کند.
علاوهبراین، ذرات جامد جوش شیرین خاصیت سایندگی دارند و واکنش شیمیایی شدید این مخلوط با فلزات پایه موجود در آلیاژ طلا، منجر به خوردگی و کدر شدن سریعتر فلز میشود؛ بنابراین بهتر است از این روش تهاجمی پرهیز کنید.
چرا نباید از خمیردندان برای تمیز کردن طلا استفاده کنیم؟
استفاده از خمیردندان برای تمیز کردن طلا اشتباهی بزرگ و غیرقابلجبران است. در ترکیبات خمیردندان، ذرات ساینده و سخت مانند سیلیس وجود دارد که نقش سنباده را ایفا کرده و روی سطح نرم طلا خطوخشهای ریز ایجاد میکنند.
این خراشها با از بین بردن لایه صیقلی، باعث مات شدن دائمی طلا شده و به محلی برای تجمع آلودگیهای جدید تبدیل میشوند. در نتیجه، در صورت استفاده از خمیر دندان، اگرچه طلا در لحظه اول تمیز به نظر میرسد، اما درخشش آینهای خود را از دست میدهد و جرم گیری طلا در دفعات بعدی بیفایده خواهد شد.
چگونه طلاهای نگیندار و جواهرات را تمیز کنیم؟
برای تمیز کردن طلاهای دارای نگین (بهویژه نگینهای چسبی) و سنگهای قیمتی حساس، هرگز نباید آنها را در آب غوطهور کنید؛ بلکه باید از پارچه و دستمال مرطوب استفاده نمایید. غوطهور کردن این نوع جواهرات در آب باعث نفوذ رطوبت به زیر نگین شده و چسب نگهدارنده آن را سست میکند و منجر به افتادن سنگ میشود.
برای جرم گیری طلا و جواهرات نگیندار، مراحل زیر را با دقت انجام دهید:
- یک پارچه نرم را به محلول آب و مایع ظرفشویی آغشته کرده و آب اضافی آن را کاملا بگیرید (پارچه فقط باید نمدار باشد).
- سطح طلا و روی نگینها را به آرامی با پارچه تمیز کنید.
- با یک دستمال مرطوبِ تمیز، اثرات مواد شوینده را پاک کنید.
- قطعه را بلافاصله خشک کنید.
هشدار: تماس مستقیم مواد شوینده یا آب زیاد با سنگهای قیمتی، باعث جذب رطوبت توسط بافت سنگ، تغییر رنگ و ترک خوردن آنها میشود. برای براق کردن طلا و قطعات دارای این نوع سنگها، صرفا بخشهای فلزی را تمیز کنید و از تماس هرگونه ماده با سنگ خودداری نمایید.
روشهای حرفهای جرمگیری طلا
زمانی که طلا و جواهرات دچار جرمگرفتگیهای سخت در درزهای غیرقابل دسترس میشوند یا درخشش خود را بهدلیل خطوخشهای زیاد از دست میدهند، روشهای خانگی دیگر کارساز نیستند. در این شرایط، طلاسازان از تکنولوژیهای پیشرفتهتری استفاده میکنند که مروری بر آنها خواهیم داشت:
- شستشو با دستگاه اولتراسونیک: این دستگاه از امواج صوتی با فرکانس بالا استفاده میکند تا میلیونها حباب میکروسکوپی در محلول شوینده ایجاد کند. وقتی این حبابها میترکند، انرژی آزادشده باعث میشود ذرات چربی و گرد و غبار از عمیقترین شیارهای جواهر که با هیچ برسی قابل دسترسی نیست، جدا شوند.
- دستگاه بخار: پس از شستشو، طلاسازان از جت بخار با فشار و دمای بالا استفاده میکنند. این فشار بخار، باقیمانده جرمها را دفع کرده و سطح طلا را استریل و فوقالعاده براق میکند. این یک روش عالی برای الماس و یاقوت محسوب میشود، اما شوک حرارتی ناشی از آن برای سنگهای حساس مخرب است.
- پرداخت و آبکاری: اگر طلا پر از خطوخش باشد، تنها راه، پرداخت یا پولیش مکانیکی است که لایه بسیار نازکی از طلا را برمیدارد تا سطح صاف شود. برای طلای سفید نیز آبکاری رودیم انجام میشود که رنگ زردشده را دوباره سفید و آینهای میکند. این فرآیندها کاملا صنعتی بوده و در خانه قابل انجام نیستند.
هشدار: ارتعاشات دستگاه اولتراسونیک میتواند باعث شل شدن نگینهایی شود که پایههای ضعیفی دارند. همچنین، سنگهای نرم یا دارای ترک (مانند زمرد) هرگز نباید در این دستگاه قرار گیرند، زیرا احتمال خرد شدن آنها وجود دارد.
جدول مقایسه روشهای خانگی و صنعتی
این جدول به شما کمک میکند تا بر اساس وضعیت جواهرات خود، بهترین و منطقیترین روش را برای تمیز کردن طلا انتخاب کنید:
| معیار مقایسه | شستشو با مایع ظرفشویی (خانگی) | دستگاه اولتراسونیک (حرفهای) | پرداخت و پولیش (صنعتی) |
| میزان پاککنندگی | سطحی و متوسط (حذف چربی روزانه) | بسیار عمیق (نفوذ به ریزترین درزها) | بازسازی کامل سطح (حذف خطوخش) |
| ایمنی برای سنگها | بسیار بالا (امن برای ۹۹ درصد جواهرات) | متوسط (خطرناک برای زمرد، مروارید و سنگهای لرزان) | نیاز به بررسی متخصص دارد |
| هزینه | ناچیز | متوسط (هزینه خدمات کارگاه) | بالا |
| اثر روی خطوخش | هیچ اثری ندارد | هیچ اثری ندارد | خطوخشها را کاملا محو میکند |
| زمان تکرار پیشنهادی | هفتهای یکبار | سالی یکبار | هر ۲ تا ۳ سال یکبار (چون از وزن طلا میکاهد) |
کدام روش را برای براق كردن طلا انتخاب کنیم؟
نکات کلیدی برای جلوگیری از کدر شدن طلا
پیشگیری از کدر شدن طلا، همیشه کمهزینهتر از تعمیر یا پرداخت مجدد است. برای اینکه طلای شما همیشه درخشان بماند و دیرتر نیاز به تمیز کردن پیدا کند، موارد زیر را رعایت کنید:
- استفاده صحیح از جواهرات: طلا باید آخرین چیزی باشد که میپوشید (بعد از اتمام آرایش و عطر زدن) و اولین چیزی باشد که هنگام بازگشت به خانه درمیآورید. مواد شیمیایی موجود در اسپری مو، لوسیون بدن و عطرها مانند یک لایه عایق روی طلا مینشینند و بهمرور با آلیاژ واکنش میدهند.
- ممنوعیت ورود به استخر و جکوزی: کلر موجود در آب استخر دشمن درجهیک طلا است. این ماده باعث پدیدهای علمی به نام خوردگی تنشی میشود که نه تنها رنگ طلا را تغییر میدهد، بلکه ساختار مولکولی آن را ترد و شکننده میکند.
- جداسازی فیزیکی هنگام نگهداری: هر قطعه طلا باید فضای اختصاصی خود را داشته باشد. آنها را در جعبههای جداگانه یا کیسههای پارچهای نرم (مخمل) قرار دهید تا طلاها در معرض سایش با یکدیگر قرار نداشته باشند.
- استفاده نکردن هنگام نظافت منزل: مواد شیمیایی قوی مانند وایتکس و شویندههای سرویس بهداشتی، بهسرعت با فلزات پایه در آلیاژ طلا واکنش میدهند و میتوانند باعث سیاه شدن یا تغییر رنگ دائمی آن شوند.
- محافظت در برابر تعریق: اسیدهای چرب موجود در عرق بدن بهویژه هنگام ورزشهای سنگین، خاصیت خورندگی ملایمی دارند. بهتر است هنگام فعالیت ورزشی طلا و جواهرات خود را کنار بگذارید.
کلام آخر
برای جرم گیری طلا و حفظ درخشش سرمایه خود، نیازی به استفاده از راهکارهای پیچیده نیست؛ محلول ساده آب ولرم و مایع ظرفشویی ملایم، بهترین و ایمنترین روش برای تمیز کردن طلا در خانه و حذف چربیها است. فراموش نکنید که استفاده از مواد ساینده مانند خمیردندان یا اسیدی مثل سرکه، با ایجاد خطوخش و خوردگی، آسیب جبرانناپذیری به بافت فلز و سنگها وارد میکند.
پیشنهاد میکنیم همواره پس از استفاده، طلا را با یک دستمال نخی نرم پاک کنید و در صورت کدر شدن عمیق یا زرد شدن طلای سفید، بهجای آزمون و خطای روشهای خانگی، بازسازی آن را به متخصصان بسپارید.
سوالات متداول
الکل برای خودِ فلز طلا و سنگهای سخت مثل الماس بیخطر است، اما چربیهای محافظ سنگهایی مثل مروارید و فیروزه را حل کرده و باعث خشکی و ترک خوردن آنها میشود.
خیر، برعکس؛ شامپوها و صابونهای بدن حاوی چربی هستند که لایهای کدر روی طلا ایجاد میکنند و املاح آب لولهکشی نیز باعث رسوب و کاهش درخشش آن میشوند.
آبلیمو خاصیت اسیدی مشابه سرکه دارد و استفاده مداوم از آن باعث آسیب به بافت سنگهای قیمتی و خوردگی فلزات پایه (مثل مس) در آلیاژ طلا میشود.
خیر، این یک باور قدیمی و غلط است. خاکستر ذرات ریز و سختی دارد که شبیه سنباده عمل کرده و روی سطح صیقلی طلا خش میاندازد.
نمک بهشدت خورنده است. در صورت افتادن طلا در دریا، بلافاصله آن را با آب شیرین و تمیز بشویید تا نمک از روی درزها و قفلهای آن پاک شود و سپس کاملا خشک کنید.
